
تروما، امید و بهبودی، دکتر محمد طباطبایی در کنفرانس «دیدار نو» در وین
گزارشی از گردهمایی انجمن شیر و خورشید اروپا
دکتر محمد طباطبایی، مهمان اتریش
دکتر محمد طباطبایی، روانشناس برجسته ایرانی، رواندرمانگرِ روانشناختی، روانکاو و پژوهشگر، درباره سلامت روان جامعه ایران و چالشهای پیشِ روی آینده سخنرانی کرد.
موضوعات سخنرانی او، از جمله، شامل موارد زیر بود:
- تروماهای فردی و جمعی
- افسردگی و اضطراب
- اعتیاد و پیشگیری از خودکشی
- سلامت روان کادر درمان
- ارائه خدمات روانشناختی تخصصی و مسئولانه
دکتر طباطبایی تأکید کرد که سلامت روان تنها یک مسئولیت فردی نیست، بلکه مسئولیتی اجتماعی نیز به شمار میرود.
متن کامل سخنرانی ایشان را در زیر بخوانید.
——————-

دکتر محمد طباطبایی:
روانشناس بالینی، روانکاو، پژوهشگر مقیم آلمان، یکی از اعضای فعال گروه «پزشکان میهندوست ایران»
با درود و مهر به شما عزیزان.
سپاسگزار و خرسندم که این فرصت را به من دادید تا چند دقیقهای از وقتتان را بگیرم. همچنین از انجمن دانشجویان شیر و خورشید سپاسگزارم.
بهعنوان یکی از اعضای انجمن پزشکان میهندوست، میخواهم چند کلمهای درباره مسئلهای صحبت کنم که در جریان کار خود بهعنوان روانکار با آن روبهرو هستم. متأسفانه طی سالهای گذشته، مردم ایران ضربههای عاطفی فراوانی را تجربه کردهاند: تروماهای فردی و جمعی، روانزخم، افسردگی و خودکشی. اینها مشکلاتی هستند که پس از سرنگونی این رژیم ضحاکصفت، تازه رسیدگی جدی به آنها آغاز خواهد شد.
مردم ایران، در کنار مشکلات اقتصادی و اجتماعی، با ناهنجاریهای اجتماعی و فشارهای روانی گوناگون روبهرو هستند؛ از اضطراب و افسردگی گرفته تا بحران خودکشی، مشکلات مربوط به مواد مخدر و پیامدهای تجربههای دردناک جمعی در سالهای گذشته؛ بهویژه در اوج کشتار بیسابقه ۱۸ و ۱۹ دیماه که بیشک هولوکاستی در قرن جدید و تاریخ نوین ایران بود.
بحرانهای پیدرپی، فقدانها و تجربههای خشونت و ناامنی، روانزخمهایی بر پیکر جامعه ایران وارد کردهاند که در ۴۷ سال گذشته انباشته شده است. این وضعیت، ضرورت توجه به سلامت روان را بیش از پیش آشکار میکند.
سلامت روان، افزون بر بُعد فردی، ابعاد اجتماعی و ملی نیز دارد. بنابراین، رسیدگی به آن نمیتواند صرفاً به تلاش یک فرد یا مراجعه او به رواندرمانگر محدود شود. فشار اقتصادی، بیکاری، کاهش کیفیت زندگی و نبود چشماندازی روشن برای آینده، میزان بروز و تشدید این مشکلات را افزایش دادهاند.
با این حال، مشکلات روانی معمولاً حاصل تعامل عوامل زیستی، روانشناختی و اجتماعی هستند و نمیتوان آنها را به یک علت مشخص محدود کرد. در این میان، احساس ناامیدی و کاهش حس اختیار بر زندگی اهمیت ویژهای دارد. هنگامی که فرد احساس میکند تلاشهایش تأثیر چندانی بر آیندهاش ندارد، ممکن است بهتدریج انگیزه، اعتماد و توان روانی خود را از دست بدهد. ازاینرو، حمایت از سلامت روان، افزون بر درمان، نیازمند تقویت امنیت، ایجاد فرصتهای واقعی و امید به آینده است.
یکی از حوزههای مهم در این زمینه، بحران مصرف مواد مخدر، بهویژه در میان نسل جوان، است. آمارهای منتشرشده از سوی مسئولان این حوزه در داخل ایران ــ هرچند بهاحتمال زیاد واقعیت را بهطور کامل بازگو نمیکنند ــ از درگیری میلیونها نفر با مصرف مواد مخدر حکایت دارند. البته «مصرف مواد» و «ابتلا به اختلال مصرف مواد» مفاهیم یکسانی نیستند و در تفسیر آمار باید به این تفاوت توجه کرد.
پیامدهای اعتیاد نیز به فرد مصرفکننده محدود نمیشود. همسران، فرزندان و دیگر اعضای خانواده ممکن است با فشارهای عاطفی، اقتصادی و مشکلات ارتباطی روبهرو شوند. بنابراین، پیشگیری و درمان اعتیاد باید همراه با حمایت از خانوادهها باشد و با رویکردی علمی، انسانی و بهدور از انگزنی بررسی و پیگیری شود.
این موضوع، بهویژه در دوره جوانی، اهمیت فراوانی دارد؛ زیرا این دوران، زمانی است که پایههای آینده تحصیلی، شغلی و خانوادگی شکل میگیرند. حمایت بهموقع میتواند از گسترش آسیبها جلوگیری کند و فرصت بازسازی زندگی را فراهم آورد.
موضوع جدی دیگری که باید کوتاه به آن اشاره کنم، پیشگیری از خودکشی است؛ مسئلهای که باید با دقت، مسئولیتپذیری و بدون سادهسازی درباره آن سخن گفت. خودکشی پدیدهای چندعاملی است و نمیتوان آن را پیامدی اجتنابناپذیرِ افسردگی، اعتیاد یا مشکلات اقتصادی دانست. شناسایی زودهنگام افراد در معرض خطر، دسترسی به حمایت تخصصی و کاهش موانع کمکگرفتن، از عناصر ضروری پیشگیری هستند.
در این زمینه، سلامت روان کادر درمان نیز نیازمند توجه بیشتری است. پزشکان، پرستاران و دیگر کارکنان حوزه سلامت، با مسئولیتهای سنگین، فشارهای کاری و مواجهه مکرر با رنج انسانها روبهرو هستند. فرسودگی شغلی و استرس مزمن میتوانند سلامت و عملکرد آنها را نیز تحت تأثیر قرار دهند. مراقبت از سلامت روان کادر درمان، بخشی از مراقبت از سلامت کل جامعه است.
در کنار این مسائل، باید به روانزخم جمعی نیز توجه کنیم. منظور، پیامدهای روانی و اجتماعی رویدادهای آسیبزایی است که گروههای گستردهای از مردم را تحت تأثیر قرار دادهاند. این رویدادها ممکن است احساس امنیت، اعتماد متقابل و امید به آینده را تضعیف کنند.
البته همه کسانی که رویدادهای آسیبزا را تجربه میکنند، دچار اختلال روانی نمیشوند. حمایت اجتماعی، روابط امن و دسترسی به خدمات مناسب میتوانند به سازگاری و بهبود کمک کنند. در مقابل، تداوم ناامنی و فقدان حمایت ممکن است آثار این تجربهها را ماندگار کند. این آثار گاهی از مسیر روابط خانوادگی، شیوههای تربیتی و روایتهای جمعی بر نسلهای بعد نیز تأثیر میگذارند؛ اما این انتقال، قطعی و اجتنابناپذیر نیست.
در همین چارچوب، انجمن پزشکان میهندوست در کنار مسئولیتهای درمانی، بهداشتی و حمایتی خود، سلامت روان را نیز بخشی از مسئولیت اجتماعی خویش میداند. تأکید شاهزاده رضا پهلوی بر این مسئولیت، انگیزه مضاعفی برای پیگیری آن در ما ایجاد کرده است.
تحقق این مسئولیت، نیازمند همکاری میان پزشکان، روانپزشکان، روانشناسان، رواندرمانگران و دیگر متخصصان این حوزه است.
موضوع مهم دیگر، کیفیت خدمات سلامت روان در آینده ایران است. گسترش دسترسی تنها زمانی سودمند خواهد بود که خدمات بهصورت علمی، مسئولانه و متناسب با صلاحیت حرفهای ارائه شوند. خدمات آنلاین نیز میتوانند دسترسی را آسانتر کنند؛ اما ارائه مشاوره و درمان توسط افراد فاقد صلاحیت، چه حضوری و چه آنلاین، ممکن است به تشخیص نادرست، مداخله نامناسب و تأخیر در دریافت درمان مؤثر منجر شود و آسیبهایی به همراه داشته باشد.
بنابراین، روشنبودن صلاحیت حرفهای، رعایت محرمانگی، نظارت مؤثر و آگاهی عمومی درباره انتخاب متخصصان ضروری است.
در پایان، میخواهم بر یک اصل تأکید کنم: سرمایهگذاری در سلامت روان ایران، سرمایهگذاری برای آینده جامعه ایران است.
پاینده ایران، جاوید شاه
——————-
تروما، امید و بهبودی، دکتر محمد طباطبایی در کنفرانس «دیدار نو» در وین




