ممنوعیت روسری در مدارس اتریش از سپتامبر ۲۰۲۶
از سال تحصیلی ۲۰۲۶/۲۷ قانون جدیدی در اتریش اجرا میشود که پوشیدن روسری اسلامی را در مدارس محدود میکند. این قانون شامل دانشآموزان دختری است که کمتر از ۱۴ سال دارند. بر اساس اطلاعات منتشرشده، این مقررات از ۱ سپتامبر ۲۰۲۶، یعنی با آغاز سال تحصیلی جدید، لازمالاجرا خواهد بود. تاریخ ۷ سپتامبر ۲۰۲۶ بهطور کلی بهعنوان تاریخ رسمی آغاز قانون اعلام نشده است، اما ممکن است در برخی ایالتها با نخستین روزهای مدرسه همزمان باشد.
این قانون در اتریش بحثهای گستردهای ایجاد کرده است. حامیان آن میگویند هدف، حمایت از کودکان و برابری دختران و پسران است. منتقدان اما آن را دخالت در آزادی دین میدانند و نگراناند که دختران مسلمان بیشتر در معرض تبعیض یا کنار گذاشتهشدن قرار بگیرند.
این ممنوعیت شامل چه کسانی میشود؟
این ممنوعیت برای دانشآموزان دختر تا پیش از کاملشدن ۱۴ سالگی اعمال میشود. منظور، روسریای است که سر را بر پایه سنت اسلامی میپوشاند. بر اساس قانون، این مقررات شامل دانشآموزان در موارد زیر است:
- مدارس دولتی،
- مدارس خصوصی دارای مجوز عمومی،
- مدارس اجباری و دیگر انواع مدارس مشمول قانون.
پس از رسیدن دانشآموز به سن ۱۴ سالگی، او دیگر مشمول این ممنوعیت ویژه در مدرسه نخواهد بود. این حد سنی با سن استقلال دینی ارتباط دارد. در اتریش، کودکان پس از رسیدن به ۱۴ سالگی اصولاً میتوانند درباره وابستگی دینی خود تصمیم بگیرند.
این قانون همه انواع پوشش سر را ممنوع نمیکند. کلاه زمستانی، کلاه معمولی، پوشش پزشکی یا دستمال سر در هر موردی بهطور خودکار مشمول این ممنوعیت نیست. موضوع اصلی، روسری اسلامی است که بهعنوان پوشش دینی سر استفاده میشود.
در قانون چه آمده است؟
قانون پوشیدن «پوششی برای سر بر اساس سنتهای اسلامی» را برای دختران زیر ۱۴ سال در زمان حضور در مدرسه ممنوع میکند. قانونگذار بر پوشش عادی تمرکز ندارد، بلکه روسری را بهعنوان نماد دینی مورد توجه قرار داده است.
بر اساس اطلاعات پارلمان، ممنوعیت بهطور کلی در زمان درس و در زندگی روزمره مدرسه اجرا میشود. بنابراین فقط مربوط به ساعتهای مشخص کلاس نیست، بلکه زنگ تفریح و دیگر زمانهای عادی در محوطه مدرسه را نیز در بر میگیرد.
با این حال، موقعیتهایی وجود دارد که این قانون در آنها اجرا نمیشود یا به همان شکل اجرا نمیشود. از جمله آموزش در خانه و بعضی فعالیتها در خارج از ساختمان مدرسه. به همین دلیل، مدارس باید مقررات دقیق و دستورالعملهای وزارت آموزشوپرورش را با دقت بررسی کنند.
چه مجازاتهایی پیشبینی شده است؟
قانون پیشبینی نمیکند که خود کودکان مجازات شوند. در مرحله نخست، گفتگو، اطلاعرسانی و حمایت از خانوادهها در اولویت است. مسئولان باید تلاش کنند اختلافها را زود حل کنند و والدین را درباره وضعیت قانونی آگاه سازند.
اگر این ممنوعیت با وجود تذکر، بهطور تکراری رعایت نشود، ممکن است والدین یا سرپرستان قانونی جریمه شوند. جریمه نقدی بین ۱۵۰ تا ۸۰۰ یورو پیشبینی شده است. اگر جریمه قابل پرداخت نباشد، بر اساس اطلاعات منتشرشده، امکان تعیین مجازات جایگزین تا دو هفته حبس وجود دارد.
دولت همچنین مرحلهای برای آگاهسازی عمومی اعلام کرده است. قرار بود این مرحله از حدود تعطیلات میانترم سال ۲۰۲۶ آغاز شود تا والدین، دانشآموزان و مدارس پیش از شروع قانون اطلاع کافی داشته باشند. مجازاتها فقط از سال تحصیلی ۲۰۲۶/۲۷ اجرا خواهند شد.
چرا این ممنوعیت تصویب شد؟
دولت اتریش این اقدام را عمدتاً با استناد به حمایت از کودکان توجیه میکند. هدف آن است که دختران در سنین پایین مجبور یا تحت فشار قرار نگیرند که روسری بپوشند. به نظر حامیان قانون، لباس نباید نتیجه فشار از سوی خانواده، محیط اجتماعی یا گروههای دینی باشد.
دلیل دیگر، برابری دختران و پسران عنوان شده است. نمایندگان دولت میگویند کودکان باید در مدرسه بتوانند آزادانه درس بخوانند و رشد کنند. هیچکس نباید بهدلیل جنسیت یا دین خود به نقش خاصی وادار شود.
حامیان همچنین تأکید میکنند که مدرسه باید جایی باشد که همه کودکان، بدون توجه به پیشینه، دین یا قواعد خانوادگی، فرصتهای برابر داشته باشند. از این دیدگاه، ممنوعیت روسری نباید علیه دختران خاصی باشد، بلکه باید به آنها آزادی بیشتری بدهد.
وضعیت حقوقی پیشین و احتمال رسیدگی قضایی
اتریش پیشتر نیز ممنوعیت مشابهی برای روسری دانشآموزان دختر زیر ۱۰ سال تصویب کرده بود. اما دادگاه قانون اساسی اتریش در سال ۲۰۲۰ آن قانون را لغو کرد. دادگاه در آن زمان تشخیص داد که قانون باعث رفتار نابرابر میشود، زیرا در عمل فقط دختران مسلمان را هدف قرار میداد، در حالی که پوششهای دینی دیگر به همان شکل مشمول ممنوعیت نبودند.
قانون جدید بهویژه از نظر بالا بردن حد سنی به ۱۴ سال و تأکید سیاسی بر حمایت از کودک و جلوگیری از اجبار متفاوت است. با این حال، هنوز روشن نیست که این نسخه جدید در بلندمدت در برابر دادگاه قانون اساسی دوام خواهد آورد یا نه. ممکن است خانوادههای آسیبدیده یا سازمانها اقدام حقوقی کنند.
در چنین رسیدگیهایی، بهویژه این پرسشها مهم خواهند بود:
- آیا این ممنوعیت با آزادی دین سازگار است؟
- آیا دختران مسلمان در مقایسه با پیروان ادیان دیگر بهصورت نابرابر با آنها رفتار میشود؟
- آیا ممنوعیت عمومی ضروری است یا اقدامات علیه اجبار واقعی کافی خواهد بود؟
- آیا جریمههای پیشبینیشده برای والدین متناسب هستند؟
ارزیابی حقوقی نهایی تنها زمانی ممکن خواهد بود که دادگاهها درباره شکایتهای مشخص تصمیم بگیرند.
اهمیت قانون برای دانشآموزان، والدین و مدارس
برای والدین، این قانون به این معناست که باید پیش از آغاز سال تحصیلی ۲۰۲۶/۲۷ درباره وظایف خود اطلاعات دقیق بهدست آورند. مدارس باید با خانوادههای احتمالیِ مشمول قانون گفتگو کنند و در ابتدا بر مشاوره و راهنمایی تکیه داشته باشند.
برای دانشآموزان دختر، این قانون ممکن است وضعیت شخصی دشواری ایجاد کند. بعضی ممکن است بدون مخالفت روسری خود را بردارند. برخی دیگر ممکن است آن را بخشی از باور و هویت خود بدانند. به همین دلیل بسیار مهم است که گفتگوها با احترام انجام شود و دختران تحقیر، توهین یا منزوی نشوند.
معلمان و مدیران مدارس نیز باید همزمان قانون را اجرا و فضای مثبت مدرسه را حفظ کنند. آنها باید اطلاعات روشن ارائه دهند، از تبعیض جلوگیری کنند و در صورت بروز اختلاف از مراکز مشاوره کمک بگیرند. هدف نباید تنبیه کودکان یا قرار دادن آنها در برابر یکدیگر باشد.
جمعبندی
ممنوعیت روسری برای دانشآموزان دختر زیر ۱۴ سال یکی از بحثبرانگیزترین قوانین آموزشی اتریش در سال ۲۰۲۶ است. بر اساس اطلاعات موجود، این قانون از سال تحصیلی ۲۰۲۶/۲۷ و از ۱ سپتامبر ۲۰۲۶ اجرا میشود. این قانون روسری اسلامی دختران زیر ۱۴ سال را در مدارس شامل میشود. در صورت رعایتنشدن مکرر، والدین یا سرپرستان قانونی ممکن است با جریمهای میان ۱۵۰ تا ۸۰۰ یورو روبهرو شوند.
دولت این قانون را با حمایت از کودکان، برابری و حفاظت از دختران در برابر فشار دینی یا خانوادگی توجیه میکند. منتقدان اما خطرهایی برای آزادی دین، برابری در برابر قانون و مشارکت اجتماعی دختران مسلمان میبینند. اینکه این قانون از نظر قانون اساسی در بلندمدت پابرجا میماند یا نه، ممکن است تنها پس از تصمیمهای قضایی آینده روشن شود.
