درفشانی و تابانی درفش کاویانی
در روزگار ساسانیان، «درفشِ کاویانی» نشان رسمی ارتش ایران در نبردهاست که به همراه شاهنشاه ایران یا سپهسالار لشگر حمل میشود و بسیار ارجمند و گرامی است.
در داستانهای شاهنامه، این درفش از روزگار فریدون، همراه سپاه ایران است! بارها در میان جنگهای ایران و توران در شاهنامه میخوانیم که دشمنان ایران از این درفش دلافروز در هراسند چرا که از تقدس این نشان در نظر ایرانیان آگاهند و نیک میدانند که سربازان ایرانی چشم به درفش کاویان دارند و بخت و نیرو از این اخترِ تابنده میجویند!
چنین گفت هومان که: آن اخترست
که نیرویِ ایران بدان اندرست!
درفشِ بنفش ار به چنگ آوریم
جهان پیش کاووس تنگ آوریم
این درفش در شاهنامه «اخترِ کاویان» نیز خوانده میشود؛ که این هم اشاره به درخشش این نشان رنگارنگ و پرگوهر دارد و هم اشاره به بختآوری و فرخندگیِ آن! (اختر در شاهنامه در معنی ستارهی نیکبختی و طالع سعادت نیز به کار رفته است) درفشانی و تابانی این نشان در شاهنامه به خورشید و ماه نیز مانند شده است:
درفشِ خجسته میانِ سپاه
ز گوهر درفشان به کردارِ ماه
همانطور که در نسبت «کاویانی» هویداست، حماسهی ملی ایران، خاستگاه اساطیریِ این درفش را داستان کاوهی آهنگر میداند. در شاهنامهی فردوسی میخوانیم که چون کاوهی دادخواه از درگاهِ ضحاکِ ماردوش بیرون آمد و مردمان را به فریادِ دادجویی فراخواند، چرمی که برای کار آهنگری بر تن داشت را بر نیزه آویخت:
از آن چرم کاهنگران پشتِ پای
بپوشند هنگامِ زخمِ دَرای،
[زخمِ درای: احتمالا منظور ضربهی پتک آهنگران است]
همان کاوه آن بر سر نیزه کرد
همانگه ز بازار برخاست گَرد
چون کاوه به جایگاه فریدون میرسد، فریدون این درفش چرمین را به گوهرها میآراید و آن را به بیرقِ مبارزهی خود با بیداد ضحاکی تبدیل میکند:
چُن آن پوست بر نیزهبر دید کَی
به نیکی یکی اختر افگند پَی
بیاراست آن را به دیبای روم
ز گوهر بر او پیکر و زرِّ بوم
بزد بر سرِ خویش چون گِردماه
یکی فالِ فرّخ پی افگند شاه
فروهِشت ازو سرخ و زرد و بنفش
همیخواندش کاویانیدرفش
از آن پس هر آنکس که بگرفت گاه
به شاهی به سر برنِهادی کلاه،
بر آن بیبهاچرمِ آهنگران
برآویختی نو به نو گوهران
ز دیبایِ پرمایه و پرنیان
بر آن گونه گشت اخترِ کاویان،
که اندر شبِ تیره چون شید بود
جهان را ازو دل پراومید بود
به روایت شاهنامه، پادشاهان ایران پس از فریدون نیز این نشان همایون را گرامی داشتند و بدان گوهران فزودند.
علیمحمد پرورش
عکسهای زیبای درفش کاویانی را در گوگل ببینید:
عکسهای درفش کاویانی
